Sunday, February 12, 2012

Lào Cai: Ấm rồi Y Tý

Bắt rừng "đẻ” ra tiền

Y Tý ở độ cao hơn 2.600m của đỉnh Nhỉ Cù San thuộc dãy Hoàng Liên Sơn, sát với biên giới Việt - Trung và cũng là nơi thượng nguồn con sông Hồng đổ về đất Việt. Vài năm trước, người dân muốn về trung tâm huyện Bát Xát phải mất gần mười ngày cả đi lẫn về, mà cũng chỉ đi bộ, hoặc dắt ngựa. Vào mùa đông nhiệt độ nhiều khi xuống đến âm độ, gia súc, gia cầm chết la liệt vì lạnh. Mọi người luôn phải đóng kín cửa nhà, ngồi đốt lửa để sưởi, người dân lại đẻ nhiều, không ít gia đình có cả chục con. Mấy tháng cuối năm luôn lâm vào đói kém, ngày Tết chẳng có gì vui vẻ, nhiều khi huyện phải chu cấp. Tất cả cũng bởi đường xá khó khăn, cuộc sống của người dân nơi đây gần như tách biệt hẳn với thế giới bên ngoài. "Con ma đói” mặc sức hoành hành, người dân biết thảo quả là thứ rất quý, có nhiều trong rừng Y Tý, nhưng không có đường, thương lái không thể đến mua. Thảo quả bị bỏ thối la liệt trong rừng.

Cuộc sống của người dân nơi đây đang có sự đổi thay
 từng ngày nhờ cây thảo quả đem lại hiệu quả kinh tế cao

Chỉ đến khi con đường nối với thị trấn Mường Hum chạy về thị trấn Bát Xát được mở rộng nên mới có giao thương, buôn bán. Từ đó đã giúp cuộc sống người dân nơi đây bớt khổ, nó như luồng sinh khí mới xóa tan không khí lạnh lẽo, buồn tẻ của một vùng cao xa lắc.





Có "cái đường” thì cái đầu của người dân cũng sáng ra, như ông sao ấy. Một số người dân cho biết, cuộc sống không thể nghèo mãi, nên họ đã tìm mối đi mua hàng về và thu mua, mang thảo quả hoặc những thứ người Y Tý làm ra để bán. Từ đó, người dân tộc ở đây không chỉ biết lấy mầm cây thảo quả về ăn thay rau, họ còn biết lấy chúng để làm giàu, mua xe máy, rồi làm nhà có trình tường kiên cố. Nghe nói, có một gia đình đông con trai, nhờ tiền bán thảo quả ông bố đã sắm cho mỗi người một chiếc xe máy.

Bí thư Đảng ủy xã Y Tý Ly Dờ Lúy cho biết: "Bây giờ cán bộ nhà nước quan tâm, đưa giống lúa mới, giống ngô lai năng suất cao vào trồng, lại có cả cán bộ khuyến nông đến tận thôn bản dạy đồng bào cách trồng lúa, trồng ngô, trồng thảo quả... Vì thế, cuộc sống đồng bào mỗi năm thêm đổi mới, nhà nào cũng có lương thực đầy nhà, có thảo quả tích trữ để xuất khẩu. Ngày Tết nhà nào cũng có thịt ăn, rượu uống, cơm no...”

Vui mùa thảo quả Y Tý
Ông Vàng A Rủa là người giàu nhất ở bản Hồng Ngài, ông sinh ra trong một gia đình nghèo, 10 tuổi đã phải theo cha vào rừng mưu sinh. Gần chục năm trôi nổi với bao khổ cực nhưng vẫn tay trắng, lại trở về cấy lúa, trồng ngô, thảo quả và chăn nuôi. Hơn chục năm qua, hai vợ chồng "đồng cam, cộng khổ”, khai hoang 2 mẫu ruộng, trồng 8 hécta thảo quả, nuôi lợn và 4 con trâu sinh sản. Đất không phụ công người, mỗi năm cấy được một vụ giống mới cho thu 4 tấn lương thực. Cả gia đình có bốn người đã thừa "cái ăn”, còn "cái mặc” trông tất vào rừng thảo quả và chăn nuôi. Thấy ông Chu đã giàu, nhiều người dân Y Tý bảo: "Bây giờ mình cũng phải tính chuyện làm giàu thôi. Bắt núi rừng nó "đẻ ra tiền chứ”. Thảo quả trồng khoảng 1.500 khóm/hécta, đến mùa thu hoạch từ tháng tám đến tháng mười, rồi đem sấy khô thu được khoảng 200kg thảo quả khô/hécta. Một ký thảo quả khô được thu mua với giá 80 nghìn đến 100 nghìn đồng. Cứ khoảng 5 hécta thu được ngót 100 triệu đồng. Một hộ khai khẩn đất rừng trồng 5-10 hécta, đến mùa thu hoạch được vài trăm triệu đồng là chuyện bình thường. Cuộc sống khá giả, dân Y Tý cũng đã biết đầu tư cho con ăn học, đã có 5 hộ "gửi” con đi học đại học ở Hà Nội để sau này về kinh doanh thảo quả. Bộ mặt các bản Hồng Ngài, Phìn Hồ, Sim Xan, Xín Chải, Lao Chải... đã rất khác xưa. Những ngôi nhà không còn thấp lè tè như những cây nấm được phủ bởi rơm rạ. Họ đã biết dùng ngói xi-măng để lợp nhà cho sạch sẽ, che mưa, che nắng tốt và bền hơn. Nhận ra tầm quan trọng của con chữ, nó ảnh hưởng rất lớn đến "cái đầu”, nên nhiều bậc phụ huynh đã động viên con chịu khó học hành. Họ luôn có quan điểm, sống bảo vệ rừng và khai thác rừng hiệu quả. Khi cái đầu đã sáng, họ còn biết chính cái chữ mới là chìa khóa để thoát nghèo bền vững.



Vào mùa thu hoạch, các hộ gia đình đều dựng lều ngay trong rừng để hái, tâp trung vào cùng sấy. Vào đợt cao điểm, trong rừng Y Tý có đến 80 lò sấy thảo quả luôn đỏ lửa, hương thơm ngào ngạt bay khắp núi rừng. Tính sơ sơ, mỗi ngày riêng khu rừng treo Y Tý này "tặng” cho người dân nơi đây hàng trăm triệu đồng, cuối tháng 12 là kết thúc vụ thu hái. Đến nay, có 96% người dân ở Y Tý trồng thảo quả. Ngay đến thôn Hồng Ngài ở nơi thâm sơn cùng cốc của xã, không có lấy một mảnh ruộng bằng, nhưng hơn 30 hộ dân tộc Mông, Dao ở đây đều có tiền gửi tiết kiệm ở Ngân hàng Nông nghiệp Bát Xát, từ 30 đến 200 triệu đồng nhờ trồng thảo quả dưới tán rừng già, rừng đầu nguồn.

Năm 2011, năng suất thảo quả Y Tý tăng thêm 25% do thảo quả chắc hạt, giá lại cao hơn, ổn định hơn. Đồn trưởng đồn biên phòng Y Tý Lã Ngọc Dũng cho biết: "Người dân ở đây coi cây thảo quả là cây bạc, cây vàng, trên rừng này không có cây nào so được. Có người bán ngay từ cửa rừng, có khi đã được 500 triệu đồng. Khi có tiền, bà con mua xe máy. Họ chịu khó chở về chợ Mường Hum, cách đây hơn 20 km bán cho thương lái cũng được giá cao hơn.”



Tỷ phú Phu Lò Dé ở thôn Sín Chải, sống trong ngôi nhà trình tường rất ấn tượng. Hiện ông sở hữu 8 hécta thảo quả, mỗi năm thu hoạch 1,5 tấn quả khô, bán cho thương lái được ít nhất một tỷ đồng. Nhờ làm ăn khấm khá nên ông Dé cũng có cơ hội giúp đỡ những hộ nghèo hơn làm ăn, như cho vay không tính lãi, tạo thêm mối hàng...



Xuân Y Tý

Tết của người Hà Nhì rất đặc sắc, họ ăn nhiều cái Tết trong năm. Ngoài Tết Nguyên đán còn có Tết trẻ em, Tết cúng rừng vào tháng ba, Tết Trùm khăn, Tết Khù lê khê, Tết Ga ga tho, Tết Khu già già... Tết Khu già già diễn ra vào tháng 6 âm lịch, ngay sau mùa vụ. Vì Y Tý lạnh giá quanh năm nên bà con chỉ trồng được 1 vụ như vụ chiêm dưới xuôi. Tết diễn ra vào cuối hè khi cây lúa đã lên đòng, cây ngô xanh mướt lá để cầu một mùa vụ bội thu.

Tết Nguyên đán, gia đình nào cũng làm lễ cúng tất niên, rượu thịt đầy đủ. Thường thì sớm mồng Một, Đồn trưởng đồn biên phòng Lã Ngọc Dũng dẫn anh em chiến sĩ của đồn xuống nhà Bí thư Ly Giờ Lúy chúc Tết bà con. Cùng vào mâm vui Tết với tục chào rượu truyền thống uống 3 bát và bắt tay 3 cái. Rồi bà con kéo sang nhà nhau chúc Tết, uống rượu, vui chơi đến tận khuya không phân biệt dân tộc. Tuy vùng núi cao rét buốt, nhưng anh em biên phòng, những thầy giáo cô giáo, cán bộ cắm bản vẫn có cái Tết ấm áp tình người.

Nói gì thì nói, thời tiết ở Y Tý vẫn rất khắc nghiệt, đường đã vào đến xã, nhưng từ các thôn bản về trung tâm xã vẫn còn rất khó khăn. Y Tý đã có trường học, trạm xá, chơ... từ lâu. Cuộc sống tuy đã bớt khó khăn hơn trước, nhưng vẫn còn phải cố gắng để phát triển hơn nữa. Mùa Xuân đang về, hoa thảo quả cũng nở vàng ruộm dưới tán rừng, nhưng mảnh đất này vẫn lạnh tê cóng. Và trong mỗi ngôi nhà vẫn có đống lửa sưởi ấm. Hoa đào, hoa mận đã bật lên trong giá lạnh và gắng gỏi tỏa hương. Nhưng hơn hết, ở những con người nơi biên cương luôn có tinh thần lạc quan, chịu đựng. Họ đã đi từ những đói khổ, lạc hậu để đến hôm nay có cuộc sống no ấm hơn.

Phóng sự của Đinh Vân
Báo Đại Đoàn Kết