Friday, April 15, 2011

Hà Nội: Làng Ðông Ngạc - Dấu xưa vẫn còn, nhưng...

Cách trung tâm thành phố chỉ khoảng hơn 10 km, ở ngay dưới chân cầu Thăng Long, làng Ðông Ngạc là điểm đến không thể bỏ qua của những người yêu Hà Nội, muốn tìm tòi, lưu giữ những di sản văn hiến nghìn năm. Nơi đây, dấu xưa vẫn còn...
Làng Ðông Ngạc (xã Ðông Ngạc, huyện Từ Liêm) là làng khoa bảng nổi tiếng một thời, cũng là nơi có nhiều di tích lịch sử, công trình kiến trúc cổ quý giá.

Ðể xe bên lề đường, chúng tôi bước qua cổng tam quan, đi xuống hơn chục bậc cầu thang là đắm chìm ngay trong một không gian cổ kính, tĩnh lặng lạ thường của đình Ðông Ngạc. Ðứng dưới mái đình đã tồn tại 500 năm, tạm quên không khí bên ngoài chiếc cổng nhỏ của một Hà Nội náo nhiệt với nhịp cầu Thăng Long vươn dài qua những khu đô thị mới sầm uất.

Những ngôi nhà cổ còn lại ở làng Đông Ngạc(xã Đông Ngạc, huyện Từ Liêm).
Ðình Ðông Ngạc thờ ba vị thần tượng trưng cho Thiên - Ðịa - Nhân: Thần Ðộc Cước, do Phan Phu Tiên rước về từ Sầm Sơn - Thanh Hóa; Lê Khôi, cháu vua Lê Thái Tổ, có công phò vua Lê trong cuộc chiến chống quân Minh (1418-1427); Bản thổ Thành hoàng, Thần trừ tai chống hạn. Ðình còn thờ tiến sĩ Phạm Quang  Dung, là người làng có công đứng ra trùng tu đình năm 1718 và ông Phạm Thọ Lý, người đã cung tiến đất làm đình lần đầu năm 1635. Tương truyền đình được xây dựng từ một ngôi miếu cổ, có từ thời nước ta còn chịu ách đô hộ của nhà Ðường (Trung Quốc); sau đó đã trùng tu, tôn tạo nhiều lần. Một trong những nét độc đáo của đình là được xây dựng với tổng thể không gian kiến trúc hoàn chỉnh dựa trên thế rồng. Cổng Tam quan ngoại chính là đầu rồng, hai giếng nước tròn chính là mắt rồng và những mái đình sau đó là thân rồng.

Kiến trúc ấy vẫn còn hiện hữu. Phía sau cổng tam quan ngoại, chúng tôi thấy hai giếng biểu tượng cho mắt rồng đầy nước phản chiếu ánh nắng mặt trời sáng rực. Cổng tam quan nội nhỏ nhắn, mộc mạc thớ gỗ in hằn dấu thời gian. Ði qua khoảng sân rợp bóng cây xanh mướt, hai bên là dãy nhà tả hữu mạc thì đến khu kiến trúc chính của đình gồm tòa đại bái và hậu cung. Mái đình rộng lợp ngói mũi hài rêu phong nhìn y như những vẩy lưng rồng... Cảnh vật thêm nao lòng người khi dưới cổng tam quan nội, bóng cụ già lưng còng chống gậy chậm rãi đi ra và khuất dần dưới hàng cây. Chỉ tiếc một điều rằng, hai giếng mắt rồng vừa được một doanh nghiệp nào đó công đức tu sửa bằng cách đắp bê-tông quanh miệng giếng đã ít nhiều làm mất cân đối trong tổng thể kiến trúc cổ.

Ðem theo niềm băn khoăn, tiếc nuối ấy, chúng tôi vào làng Ðông Ngạc để tiếp tục hành trình tìm kiếm dấu xưa. Qua chiếc cổng làng vừa được sơn mới, con đường làng lát gạch nghiêng đã mòn nhưng sạch sẽ, thoáng mát, yên bình biểu hiện một nếp sống đẹp lâu đời - giản dị mà nho nhã, thanh lịch. Vẫn nhìn thấy những chiếc cổng làng, cổng ngõ có hai ngọn bút tháp vươn cao thể hiện truyền thống hiếu học, đỗ đạt của làng; những mái nhà cổ xưa im lìm thấp thoáng sau rặng rào. Thế nhưng số lượng ngôi nhà cổ có lẽ không đến con số 100 như người làng vẫn tự hào kể. Bác Nguyễn Văn Yên, 80 tuổi, nguyên Chủ tịch UBND xã Ðông Ngạc (năm 1961-1962), trưởng thôn Ðông Ngạc (năm 2002 -2006) và là một trong những người đi tiên phong trong việc sưu tầm, ghi chép lịch sử làng, xã nơi đây. Khi giới thiệu cho chúng tôi về nhà cổ, bác Yên cũng chỉ tự tin nói về vài ngôi nhà còn khá nguyên vẹn ở xóm 4A, thôn Ðông Ngạc, nơi bác đang sống. Còn lại như bác nói, ít nhiều đều cũng đã có sự tu sửa, làm mới, không còn nhiều nét nguyên bản. Bên cạnh đó, trong làng đang ngày càng mọc lên nhiều ngôi nhà cao tầng khang trang. Ðời sống người dân nâng cao là điều mừng nhưng cũng rất đáng lo về sự mất dần của những di sản kiến trúc làng cổ.

Có thể thấy làng Ðông Ngạc đang đứng trước nguy cơ bê-tông hóa bởi bị ảnh hưởng của tốc độ đô thị hóa, chỉ cách trung tâm thành phố chỉ hơn chục cây số, nên nơi đây trở nên 'tấc đất, tấc vàng'. Nhiều nhà, đời sống khấm khá đã dỡ bỏ nhà cổ xuống cấp, xây mới nhà cao tầng để ở hoặc vừa ở vừa cho thuê. Không ít những dãy nhà trọ cho sinh viên, công nhân thuê đã mọc lên trong làng. Những hàng rào râm bụt, hàng trầu xanh dần được thay thế bằng những bức tường kiên cố với những hoa văn trang trí lạ mắt, lòe loẹt. Nhà nào có vườn tược rộng thì rao bán đất mà người mới đến ở thì chắc chắn là xây nhà ống... Có vô vàn lý do cho việc làng cổ đang dần bị bê-tông hóa nhưng chung quy lại vì một lý do duy nhất là nhu cầu cho một cuộc sống hiện đại, tiện nghi hơn. Trong khi đó thì ngoài việc được công  nhận là làng văn hóa cấp thành phố thì thành phố vẫn chưa có những chính sách, kế hoạch gì cụ thể trong việc gìn giữ, bảo tồn kiến trúc làng cổ.

Bác Nguyễn Văn Yên tâm sự: Chúng tôi xót xa lắm. Công trình kiến trúc cổ là niềm tự hào của người dân nơi đây vì nó là hiện hữu của những giá trị văn hóa tinh thần. Ðó là truyền thống hiếu học, những thành tích khoa bảng, là nết ăn ở của người nho sĩ... Nhưng khi những ngôi nhà đã xuống cấp quá, không bảo đảm an toàn, người dân buộc phải dỡ bỏ và đó là quyền của họ bởi chưa có quy định nào trong việc này. Chúng tôi chỉ có thể tuyên truyền, vận động đến từng hộ gia đình cố gắng gìn giữ những ngôi nhà nên hiện nay có một số gia đình xây nhà mới bên cạnh nhà cổ để sống, không sinh hoạt trong nhà cổ nhằm cố gắng duy trì tuổi thọ của công trình. Bên cạnh đó, chúng tôi cố gắng truyền đạt những giá trị lịch sử của làng, niềm tự hào về truyền thống của cha ông cho thế hệ trẻ trong làng để các cháu luôn có ý thức gìn giữ và phát huy. Giới trẻ trong làng phần lớn cũng đều được giáo dục chu đáo, học hành đến nơi đến chốn, đỗ đạt, thành danh. Tôi còn mơ ước nếu có dự án bảo tồn làng, chúng tôi sẽ vận động các cháu học ngành văn hóa, du lịch về làm việc, lập nghiệp ở quê hương để tích cực giới thiệu về truyền thống lịch sử của làng, phát huy những giá trị của làng phù hợp sự phát triển của xã hội nói chung. Nguyện vọng của bác cũng là tâm tư của nhiều người dân làng Ðông Ngạc, nhất là những người đã sống và trải qua những biến cố lịch sử trên đất này.

Ðông Ngạc - làng cổ in đậm dấu nét rêu phong giữa lòng Hà Nội đang rất cần có sự quan tâm của các cấp, ngành cùng những chính sách, kế hoạch bảo tồn phù hợp, kịp thời bởi... dấu xưa vẫn còn hiện hữu, không phải là ký ức.

Minh Hạnh
Báo Nhân Dân