Saturday, October 23, 2010

Ninh Bình: Thâm trầm, kỳ vĩ chùa Bái Đính

Một khu nhà mái ngói vảy cá màu nâu trầm, đầu đao uốn cong những nét hoa văn cách điệu mềm mại giữa núi non xanh mướt “sơn thủy hữu tình”; Một vùng “địa linh nhân kiệt” long mạch tràn trề giấu trong lòng đất và huyệt quý ngùn ngụt khí nguyên; Một chốn sắc sắc không không, tĩnh lặng, linh thiêng, thâm sâu, giao hòa nhân địa thiên... Ấy là chùa Bái Đính ở đất cố đô ngàn năm văn vật Ninh Bình. Tôi đã đến nơi đây không chỉ một lần, lần nào lòng cũng nhẹ nhõm, đầu óc tràn đầy cảm thức thanh thản và thư thái.

Điện Tam Thế. Ảnh Quang Minh

Tôi luôn luôn có một  niềm tin vững chắc người ta đến chùa Bái Đính ở Ninh Bình thường có hai phương diện khác nhau.

Một là, lòng thành đến chùa làm một Phật tử, thắp hương cầu xin đức Phật phù hộ cho đất nước “quốc thái dân an”, và tẩy rửa những bụi trần làm cho tâm hồn thanh sạch, lòng thảnh thơi, không vướng bận mọi thứ tham sân si ở ngoài đời nhốn nháo. Đứng trước đức Phật bác ái, từ bi hỉ xả, lòng ta tĩnh lại, tự nhủ mình phải sống tốt hơn, đẹp hơn.

Hai là, vãn cảnh chùa Bái Đính chỉ bằng trí tò mò, tính cách ưa khám phá, tìm kiếm vẻ đẹp của tự nhiên và nhân tạo. Nhưng, ngay cả niềm say mê du lịch khám phá này cũng sẽ cuốn vào không gian tâm linh lay động lòng người. Lúc đó, nhận thức con người từ tự phát đến tự giác, người ta sẽ khám phá bản thân mình và khám phá cả thế giới tâm linh nữa.

Khu Chùa Bái Đính là một quần thể nằm trên núi Bái Đính, phía núi bên này là Bái Đính cổ tự và phía núi bên kia Bái Đính tân tự. Chùa Bái Đính mới xây rộng 80ha nằm trên sườn núi, bên dưới là thung lũng ở phía tây Cố đô Hoa Lư thuộc xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình.

Quy mô Bái Đính tân tự rất hoành tráng, phong phú gồm: Điện Tam thế, điện Pháp Chủ, điện Quan Âm, Tháp chuông, Bảo Tháp, khu học viện Phật giáo… Có một điều rất khác so với kiến trúc chùa, hoặc đình, đền ở Việt Nam từ xưa đến nay nhỏ bé đến mức quá khiêm tốn thì Bái Đính tân tự vượt trội là ở quy mô đồ sộ, hoành tráng với các hình khối lớn và sử dụng chất liệu đá xanh để tạc nên các vị La Hán, gỗ tứ thiết cỡ bự để làm cột kèo, bẩy, kẻ. Du khách dễ bắt gặp không gian nghệ thuật kiến trúc chùa phương Đông quen thuộc gần gũi tựa hồ Nhật Bản hay Trung Quốc, nhưng kiến trúc sư và người thợ làng nghề tài hoa đã thổi hồn Việt vào cát, đá, gỗ, xi măng để chắt ra cái đẹp thâm trầm, thanh thoát đậm bản sắc dân tộc làm nên một Bái Đính tân tự độc đáo. Đó là những nét cong tinh thế ở đầu đao, vòm mái tròn mềm mại, đường uốn lượn làm mặt đá cũng mềm lòng xao động; ba tầng mái cong vút in lên nền trời xanh mang dáng hình chim phượng đang bay làm cho chùa tươi hồn, sống động. Đến với Bái Đính huyền hoặc du khách sẽ chìm ngập vào không gian kiến trúc dân tộc mang phong cách phương Đông độc đáo đậm đà, không một yếu tố ngoại lai phương Tây nào có mặt vô lối ở nơi chốn linh thiêng này.

Hành lang tượng La hán. 

Người ta đã nói đến mức thuộc lòng rằng, chùa Bái Đính đạt nhiều kỉ lục nhất: Tượng Phật Tổ và Phật Di Lặc bằng đồng 100 tấn to lớn nhất Đông Nam Á. Chuông đồng 36 tấn lớn nhất Đông Nam Á. Khu chùa rộng 107 ha (Bái Đính cổ tự 27ha và Bái Đính Tân tự 80 ha) lớn nhất Việt Nam. Chùa có tượng La Hán bằng đá nhiều nhất Việt Nam (500 vị). Và 100 cây bồ đề được chiết từ cây bồ đề Ấn Độ cũng đã đưa chùa Bái Đính lên hàng nhiều bồ đề nhất Việt Nam. Rồi giếng Ngọc đường kính 30 mét nước trong mát không bao giờ cạn được công nhận là giếng chùa to nhất Việt Nam…

Có một điều rất đáng tiếc là nhiều du khách đến Bái Đính chỉ dừng chân ở chùa Bái Đính mới xây rồi lên xe ô tô về nhà, bỏ lỡ dịp thăm nhiều nơi kỳ thú và di tích văn hóa tâm linh ở quần thể danh thắng này. Sẽ là một thiếu sót và thiệt thòi rất lớn bởi sự vô tình hoặc am hiểu không tường tận vì đã bỏ sót không tới Bái Đính cổ tự. Đó là một khu chùa cổ được xây dựng từ năm 1136 mang kiến trúc thời Lý trên núi Bái Đính yên tĩnh lạ lùng. Huyền sử truyền lại rằng nhà sư Nguyễn Minh Không trong một lần đi lấy thuốc về chữa bệnh hóa hổ cho vua Lý Thần Tông phát hiện ở đây có hang động đẹp đã cho dựng một ngôi chùa thờ Phật và làm vườn thuốc nam chữa bệnh cho nhân dân. Ngày nay chùa được tôn tạo lại rộng 27ha cách điện Tam thế Bái Đính tân tự khoảng 800m về phía Đông.

Tượng Tam Thế bằng đồng dát vàng.

Dưới chân núi Bái Đính là thung Chùa rộng khoảng 3 ha. Đứng ở thung nhìn lên núi cao sừng sững cô độc giữa một vùng bán sơn địa mênh mông. Hai bên là hai dãy núi khép lại tạo nên hình cánh cung hướng về phía tây giống hình tay ngai. Thật là một vùng non nước hữu tình nên thơ. Đến Bái Đính, du khách không nên bỏ qua hang động tối sáng mang đậm huyền thoại và tâm linh. Bước chân du khách sẽ đặt vững chắc lên 300 bậc đá xanh, một chút mồ hôi lấm tấm nơi vầng trán được không khí mát lạnh trên cao làm dịu cái nóng khát, gió mát trong lành ùa tới, mọi phiền muộn, toan tính đời thường bay biến hết. Bên phải là Hang động sáng thờ Phật, bên trái là thờ Tiên; đi hết hang sáng qua vành thung lũng là đền thờ thần Cao Sơn. Bà Chúa Thượng ngàn được thờ giữa hang động chính… Có quá nhiều trạng thái tình cảm và nẩy sinh lắm ý nghĩ khi đến núi Bái Đính. Lúc thì tôi cảm thấy mình đang trôi về thời tiền sử, sống với người xưa trong hang động tối sáng nhập nhòa ẩn hiện, nghĩ đến cái hoang dã, bản nguyên. Bỗng chốc lại tưởng như mình bước vào vương quốc thần thoại của ngài Cao Sơn đại vương con thứ 17 của Lạc Long Quân trấn giữ một cửa cố đô Hoa Lư. Rồi lại trở về với cuộc sống mộc mạc đời thường hưởng thú vui trần tục, soi gương giếng Ngọc, ngắm núi Bái Đính xanh và thung Chùa yên bình, nhập hồn mình vào cõi tâm linh chùa chiền tĩnh lặng.

Theo lệ xưa, ngày mùng 6 tháng Giêng là khai hội Bái Đính và kéo dài hết 1 tuần. Ngày nay, khi quy mô và tầm vóc chùa Bái Đính to lớn, hoành tráng trở thành khu văn hóa tâm linh vượt quá tầm cỡ một tỉnh và cũng thể theo nguyện vọng của nhân dân nên Lễ hội Bái Đính kéo dài suốt mùa xuân. Mùa xuân năm 2010 lễ hội Bái Đính tưng bừng diễn ra, phật tử và du khách khắp nơi kéo về nô nức. Phần lễ diễn ra với nghi thức trang trọng tôn thờ Phật tổ, thần Cao Sơn, Bà Chúa Thượng ngàn và gắn với lễ tôn thờ Lý Quốc Sư - Thánh Nguyễn Minh Không.

Tương truyền núi Bái Đính là nơi Đinh Tiên Hoàng lập đàn tế trời cầu mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, thịnh nước dân yên. Sau này, Bái Đính cũng là nơi vua Quang Trung làm lễ tế trời trước lúc quân sĩ kéo ra thành Thăng Long đánh quân Thanh xâm lăng. Chính vì thế, phần lễ chùa Bái Đính được gắn thêm nội dung tôn thờ Đinh Tiên Hoàng đế và vua Quang Trung. Tôi đã có may mắn dự lễ chùa Bái Đính, chứng kiến và bị dẫn dụ bởi một không gian tâm linh đậm đặc tín ngưỡng sùng bái tự nhiên và tôn giáo đồng nguyên: Phật, Nho, Đạo. Làng rước thần từ động ra. Cờ phướn tươi vui, trống rộn giã đi trước, phường bát âm tiếp theo. Trai thanh rước kiệu, gái tú phù kiệu. Các bô lão râu tóc bạc trắng như cước, các cụ bà hiền hậu cùng đi rước thần trong không khí tín ngưỡng dân gian vừa linh thiêng huyền hoặc vừa dân dã, mộc mạc, nguyên sơ.

Vũ Ninh Giang
Báo Đại Đoàn Kết