Friday, October 15, 2010

Hà Nội: Dự án thực nghiệm trùng tu Đình Chàng giành giải quốc tế

Kiến trúc đặc sắc, độc đáo  thế kỷ XVII

Căn cứ theo thần tích và 15 đạo sắc phong thần từ các triều Lê Trung Hưng, Tây Sơn, triều Nguyễn thì Đình Chàng thờ thành hoàng Nhã Lang Vương (con trai của Lý Phật Tử và bà Lã Thị Ngọc Thành). Tương truyền Nhã Lang Đại Vương có công lãnh đạo hai đạo quân thủy, bộ đánh đuổi quân xâm lược của nhà Tùy vào thế kỷ VI. Bên cạnh đó đình còn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cuộc sống của người dân trong làng. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng tâm linh của người dân mà còn là nơi hội họp, nơi diễn ra các hoạt động văn hóa – xã hội của cộng đồng làng xã.

Phối cảnh Đình Chàng trong dự án trùng tu
Đình Chàng với kiến trúc cổ từ thế kỷ XVII với cấu trúc theo hình chữ “Nhất” có một toà Đại đình. Đại đình là một kiến trúc đồ sộ gồm 3 gian 2 chái lớn, một tầng bốn mái với các đao cong vút. Đại đình có mặt bằng hình chữ nhật với diện tích 395m2. Thành phần chịu lực chính của Đại đình là hệ khung gỗ. Bộ khung kết cấu kiểu 6 hàng cột đều bằng gỗ lim. Cột Đình Chàng trở thành niềm tự hào không chỉ của người dân làng Chu Quyến mà còn của cả vùng với câu tục ngữ ví von: “to như Cột Đình Chàng”  hoặc: “Cột Đình Chàng, trống Vật Lại, mõ Cổ Đô”. Trên cột Đình Chàng to lớn ấy, các nghệ nhân dân gian xưa đã chạm khắc rất cầu kỳ. Hình tượng rồng  chiếm vai trò chủ đạo trong mảng đề tài của Đình Chàng và thể hiện bằng nhiều cách khác nhau. Ngoài đề tài rồng, phượng, nghệ thuật điêu khắc ở đình Chàng còn có các đề tài khác về con người. Hình tượng người thể hiện trên các bức chạm với khuôn mặt tròn đều đặn, đầu búi tó (ở mảng chạm trên ván gió cung thờ), qua các hoạt cảnh người cưỡi hổ, cưỡi voi, tướng cưỡi ngựa (các điêu khắc gỗ được gắn trực tiếp lên thân các cột cái hai gian bên), hay cảnh mả táng hàm rồng với nét chạm mềm mại: đầu to, mặt tròn, môi dày, mắt nhỏ, tai to, dáng mập... Ngoài chạm trên gỗ, các người thợ dân gian xưa còn thể hiện sự trang trí kiến trúc bằng đất nung. Đình Chàng là một trong số ít các đình cổ thế kỷ XVII còn lưu giữ được các con giống bằng đất nung trên bờ nóc con xô, kìm nóc, đầu đao...

Phương án bảo tồn

Dự án thực nghiệm trùng tu Đình Chàng được phê duyệt ngày 18-6-2006, theo đó: Cục Di sản văn hóa là chủ đầu tư, Viện Bảo tồn di tích được giao nhiệm vụ thực hiện dự án này. KTS. Lê Thành Vinh - Viện trưởng Viện Bảo tồn di tích - Chủ nhiệm dự án trùng tu Đình Chàng nói: “Đình Chàng là một di tích cổ mang nhiều giá trị kiến trúc và điêu khắc. Vì thế nếu công việc trùng tu không được giao cho những người có chuyên môn thì sẽ khó có thể giữ được những giá trị nguyên gốc”. Quá trình phục dựng, trùng tu đình Chu Quyến kéo dài 5 năm, từ 2005 đến 2010. Chính vì thời gian kéo dài, dư luận lại chưa hiểu hết quy trình trùng tu nên cũng có thời điểm bị phê phán. Quy trình mà Viện Bảo tồn di tích đã tiến hành gồm 3 công đoạn: khảo lập dự án, tu bổ kết cấu kiện gỗ, lắp dựng và hoàn thiện. Công đoạn đầu tiên tưởng như đơn giản nhưng lại chiếm quá nửa thời gian khiến nhiều người tưởng như công việc bị đình trệ. Giải pháp trùng tu đã ứng dụng nhiều công nghệ hiện đại như sử dụng ra-đa xuyên suốt, lấy mẫu nấm mốc, xác định chủng loại nấm mốc bằng các thí nghiệm... Cột mục sau khi hạ xuống, được cạo bỏ lớp gỗ mục bên trong, giữ lại phần vỏ bên ngoài. Những phần mái hỏng hóc được xây lại bằng chính chất liệu vôi giấy như nguyên gốc sao cho mềm mại, ngói lợp là ngói nung theo kiểu truyền thống...

Với cách nhìn tổng thể, kiến thức tổng hợp toàn diện trên các khía cạnh: Kiến trúc, điêu khắc, tín ngưỡng dân gian, lịch sử... giải pháp thực nghiệm trùng tu Đình Chàng đã thành công. Từ thực tế này, thiết nghĩ: Bộ Văn hóa Thể thao Du lịch nên có chiến lược đầu tư đào tạo đội ngũ kế cận chuyên nghiệp để có thể gìn giữ được nhiều di tích lịch sử văn hoá có giá trị khác của quốc gia.

Nguyễn Long
Báo Đại Đoàn Kết